Titula kneza na Balkanskom poluostrvu u srednjem vijeku – porijeklo i značenje

U navedenoj monografiji riječ je o tituli kneza na Balkanskom poluostrvu u srednjem vijeku, odnosno o njenom porijeklu i značenju u pomenutom vremenskom periodu. Osim što je bilo prisutno u svim slovenskim jezicima, kneževsko dostojanstvo bilo je veoma rašireno ne samo kod Južnih, već i kod Istočnih i Zapadnih Slovena, a pominje se i u Rumuniji i Ugarskoj.

   Knez je, gotovo, uvijek označavao starješinu, poglavara, ukratko, čovjeka od ugleda, a dosadašnja istraživanja, u istorijskoj nauci, upućuju na zaključak da se titula kneza, s jedne strane, sticala nasljeđem, dok se, s druge strane, mogla steći i zaslugama. Tačnije, pojedine ličnosti mogle su dobiti počasnu titulu kneza na osnovu svojih zasluga i sposobnosti, ali i povjerljivih poslova, koje su obavljali za vladare ili oblasne gospodare. Osim toga, zvanje kneza je variralo i ono nije imalo isto značenje i isti rang u svim oblastima i kod svih naroda, tako da se u dostupnoj izvornoj građi knezovi pominju kao samostalni vladari, članovi vladarske kuće, oblasni gospodari, ali i kao osobe koje su bile u službi vladara ili oblasnih gospodara. Poznato je da se knez nalazio na čelu Dubrovačke republike, ali i ostalih primorskih gradova, o čemu svjedoče brojni statuti, ali i drugi izvori i literatura. Knezovi su, kao osobe od ugleda, imali vlast u rudarskim i gradskim naseljima, zatim bili su na čelu vlaških skupina, a u nekim slučajevima, titulu kneza nosili su i viši crkveni dostojanstvenici. Takođe, danas su mnoga prezimena i toponimi izvedeni od titule kneza.

   U kasnijim periodima, titula kneza izgubila je svoje prvobitno značenje, tako da su se knezovi pominjali, uglavnom, kao starješine ili poglavari knežina i sela. Za razliku od pojedinih titula, koje su se, vremenom, potpuno degradirale ili su nestale sa istorijske pozornice, titula kneza nije doživjela takvu sudbinu, Doduše, bilo je perioda kada je pomenuta titula imala ugled i sjaj, ali i devalvaciju, naročito za vrijeme ekspanzije vizantijskih titula i zvanja.