Od kolonijalizma do digitalnog kapitalizma: sociološke teorije o kapitalističkoj transformaciji

Monografija analizira istorijski razvoj i transformacije kapitalizma kroz kritičko razmatranje najznačajnijih socioloških teorijskih pristupa, od klasičnih teorija imperijalizma do savremenih teorija informacionog, platformskog i nadzornog kapitalizma. Polazeći od Marksove analize kapitalističkog načina proizvodnje, u radu se kapitalizam određuje kao istorijski promenljiv i izrazito prilagodljiv društveno-ekonomski poredak čiju unutrašnju logiku čine akumulacija kapitala, proizvodnja viška vrednosti, najamni rad i privatno prisvajanje društveno proizvedenog bogatstva. Kritičkom rekonstrukcijom teorija imperijalizma, modernizacije, zavisnosti i svetskog sistema pokazuje se da globalne nejednakosti i nerazvijenost perifernih društava nisu prolazni poremećaji, već strukturne posledice istorijskog širenja kapitalističke privrede. Posebna pažnja posvećena je ulozi države, tržišta, korporativne moći i tehnoloških promena u reprodukciji kapitalističkih odnosa. Analize informacionog, platformskog i nadzornog kapitalizma otkrivaju da digitalne tehnologije ne označavaju raskid sa ranijim fazama kapitalističkog razvoja. One proširuju prostore akumulacije pretvarajući podatke, znanje, komunikaciju, pažnju i ljudsko ponašanje u ekonomske resurse. Osnovna teza monografije jeste da se kapitalizam održava zahvaljujući sposobnosti institucionalnog, prostornog i tehnološkog preoblikovanja, dok njegov temeljni imperativ ostaje nepromenjen: neprestano uvećavanje kapitala. Kolonijalna eksploatacija teritorija, industrijska eksploatacija rada, finansijska eksploatacija zaduženih država i digitalna eksploatacija podataka predstavljaju istorijski različite, ali strukturno povezane oblike iste logike akumulacije, moći i proizvodnje nejednakosti.