Mikroekonomska optimizacija penzijskog osiguranja

Monografija Mikroekonomska optimizacija penzijskog osiguranja razmatra dugoročnu održivost i adekvatnost penzijskih sistema iz ugla ekonomske motivacije pojedinca, polazeći od pretpostavke da stabilnost penzijskog sistema prvenstveno zavisi od podsticaja koji oblikuju odluke pojedinca o radu, štednji i potrošnji tokom životnog ciklusa. Za razliku od dominantnog makroekonomskog pristupa, usmjerenog na fiskalne efekte parametarskih reformi, u središte analize postavljene su preferencije pojedinca, njegov intertemporalni izbor i životno budžetsko ograničenje. Rad obuhvata teorijska polazišta nastanka i razvoja penzijskih sistema, uključujući Bizmarkov i Beveridžov model, kao i sistematizaciju sistema sa definisanim isplatama, definisanim doprinosima i obračunski definisanim doprinosima, što predstavlja osnovu za razumijevanje institucionalnog okvira u kojem se formiraju podsticaji. U tom kontekstu razvijeno je mikroekonomsko modeliranje penzijskih sistema, zasnovano na Fišerovom problemu optimalne potrošnje u dva perioda, modelu životnog ciklusa, dinamičkoj optimizaciji i Kob-Daglasovoj funkciji korisnosti, čime je izveden optimalan opšti model penzijskog sistema. Poseban dio monografije posvećen je mikroekonomskom modeliranju penzijskog sistema Republike Srpske i mjerenju njegovog odstupanja od optimalnog modela. Analiza pokazuje da prenaglašena solidarnost, socijalna, ratna i politička prava, više nivoa najniže penzije, kao i izostanak aktuarskih penala za prijevremeno penzionisanje, djeluju kao „automatski deformatori“ funkcije cilja i intertemporalnog budžetskog ograničenja, proizvodeći moralni hazard i negativnu selekciju. Zaključuje se da je penzijski sistem sa obračunski definisanim doprinosima najbliži optimalnom mikroekonomskom modelu, te se predlažu politike prelaska na taj model, zadržavanja redistribucije samo za rizike svojstvene penzijskom osiguranju, uvođenja aktuarskih faktora, suzbijanja sive ekonomije, pronatalitetnih mjera i rasta produktivnosti. Monografija je namijenjena studentima, istraživačima i praktičarima u oblasti ekonomije i socijalne politike, kao i donosiocima odluka uključenim u reformu penzijskih sistema.